Spegillinn

RÚV

Fréttir

Fréttir og fréttaskýringar í útvarpi, þar sem kafað er dýpra í málin, þau sett í stærra samhengi og skýringa leitað.

Gervigreind og fjarnám, vegurinn yfir Fjarðarheiði, ferðalag Voyager út í geim

Gervigreind hefur valdið því að margir háskólar, meðal annars Háskóli Íslands og Háskólinn í Reykjavík, hafa endurskoðað hvernig staðið er að námsmati – próf eru til dæmis í auknum mæli munnleg og meiri áhersla lögð á lokapróf frekar en verkefnaskil. Í umfjöllun New York Times nýverið kom fram að gervigreindin valdi bandarískum háskólum sem bjóða upp á fjarnám miklum áskorunum. Meðal annars séu dæmi um að stúdentar geti notað gervigreindar-erindreka til að sjá um námið frá a til ö, skila verkefnum, taka próf og jafnvel spjalla við aðra nemendur í gegnum samskiptaforrit. Hver er þá staðan hér á landi? Rúnar Pálmason ræddi við Magnús Smára Smárason, verkefnastjóra gervigreindar hjá Háskólanum á Akureyri og Sólveigu Hallsteins, framkvæmdastjóra kennslu og þjónustu við Bifröst. Bæjaryfirvöld í Múlaþingi þrýsta nú á Vegagerðina að ráðast í endurbætur á Fjarðarheiði og heimastjórn Seyðisfjarðar krafðist þess í bókun á síðasta fundi sínum að sett yrði sérstök fjárveiting í styrkingu og endurbætur vegarins. Þetta er hæsti fjallvegur landsins og sérstaklega erfiður í vetrarþjónustu. Í ríflega mánaðargömlu minnisblaði Vegagerðarinnar kemur fram að undanfarin ár hafi ekki verið lagt í mikla vinnu við skoðun og greiningu á endurbótum á Fjarðarheiði þar sem fyrir hafi legið að jarðgöng myndu leysa veginn af hólmi innan tíðar. Ágúst Ólafsson ræddi við Dagmar Ýr Stefánsdóttur, sveitarstjóri Múlaþings. Þau tímamót urðu í vikunni að bandaríska geimkönnunarfarið Voyager 1, sem skotið var á loft haustið 1977, náði 25 milljarða, 902 milljóna, 68 þúsund 356 kílómetra fjarlægð frá Jörðu - eða eins ljósdags fjarlægð. Það er komið út úr sólkerfi okkar og heldur áfram að fjarlægjast okkur á ógnarhraða, rétt eins og systurfarið Voyager 2, sem er líka á hraðleið út úr sólkerfinu. En hvert liggur leiðin og hvað tekur við hjá geimkönnuðinum Voyager 1? Ævar Örn Jósepsson ræddi við Gunnlaug BJörnsson stjarneðlisfræðingi um það. Umsjón: Rúnar Pálmason Tæknimaður: Jón Þór Helgason

Gervigreind og fjarnám, vegurinn yfir Fjarðarheiði, ferðalag Voyager út í geim

Gervigreind hefur valdið því að margir háskólar, meðal annars Háskóli Íslands og Háskólinn í Reykjavík, hafa endurskoðað hvernig staðið er að námsmati – próf eru til dæmis í auknum mæli munnleg og meiri áhersla lögð á lokapróf frekar en verkefnaskil. Í umfjöllun New York Times nýverið kom fram að gervigreindin valdi bandarískum háskólum sem bjóða upp á fjarnám miklum áskorunum. Meðal annars séu dæmi um að stúdentar geti notað gervigreindar-erindreka til að sjá um námið frá a til ö, skila verkefnum, taka próf og jafnvel spjalla við aðra nemendur í gegnum samskiptaforrit. Hver er þá staðan hér á landi? Rúnar Pálmason ræddi við Magnús Smára Smárason, verkefnastjóra gervigreindar hjá Háskólanum á Akureyri og Sólveigu Hallsteins, framkvæmdastjóra kennslu og þjónustu við Bifröst. Bæjaryfirvöld í Múlaþingi þrýsta nú á Vegagerðina að ráðast í endurbætur á Fjarðarheiði og heimastjórn Seyðisfjarðar krafðist þess í bókun á síðasta fundi sínum að sett yrði sérstök fjárveiting í styrkingu og endurbætur vegarins. Þetta er hæsti fjallvegur landsins og sérstaklega erfiður í vetrarþjónustu. Í ríflega mánaðargömlu minnisblaði Vegagerðarinnar kemur fram að undanfarin ár hafi ekki verið lagt í mikla vinnu við skoðun og greiningu á endurbótum á Fjarðarheiði þar sem fyrir hafi legið að jarðgöng myndu leysa veginn af hólmi innan tíðar. Ágúst Ólafsson ræddi við Dagmar Ýr Stefánsdóttur, sveitarstjóri Múlaþings. Þau tímamót urðu í vikunni að bandaríska geimkönnunarfarið Voyager 1, sem skotið var á loft haustið 1977, náði 25 milljarða, 902 milljóna, 68 þúsund 356 kílómetra fjarlægð frá Jörðu - eða eins ljósdags fjarlægð. Það er komið út úr sólkerfi okkar og heldur áfram að fjarlægjast okkur á ógnarhraða, rétt eins og systurfarið Voyager 2, sem er líka á hraðleið út úr sólkerfinu. En hvert liggur leiðin og hvað tekur við hjá geimkönnuðinum Voyager 1? Ævar Örn Jósepsson ræddi við Gunnlaug BJörnsson stjarneðlisfræðingi um það. Umsjón: Rúnar Pálmason Tæknimaður: Jón Þór Helgason

Rekstur OR, leiðtogafundur í Kína og för Voyager út í óravíddir alheimsins

Í bréfi sem Hildur Björnsdóttir, borgarstjóri sendi stjórnarformanni Orkuveitu Reykjavíkur 4. nóvember sagði hún blasa við að svigrúm væri til hagræðingar í rekstri Orkuveitunnar og rekstrarkostnaður Orkuveitunnar aukist um 62% fræa 2022 til 2025. Forstjórinn, Sævar Freyr Þráinsson, kom í Spegilinn til að ræða málið við Rúnar Pálmason. Fundur forseta Bandaríkjanna, Kína og Rússlands í kínversku borginn Shenzen stóð í einn og hálfan tíma í morgun og eftir hann kepptust Donald Trump, Xi Jinpeng og Vladimir Pútín um að segja að hann hefði verið sögulegur, jákvæður og borið ríkulegan árangur. Varla er þó hægt að segja að árangurinn sé mjög áþreifanlegur utan þess að fundurinn var haldinn. Anna Kristín Jónsdóttir fer yfir málið. Þau tímamót urðu í gærmorgun að bandaríska geimkönnunarfarið Voyager 1, sem skotið var á loft haustið 1977, var komið í 25 milljarða, 902 milljónir 68 þúsund 356 kílómetra fjarlægð frá Jörðu - eða eins ljósdags fjarlægð. Þessu fagna stjarneðlisfræðingar um veröld víða, þar á meðal Gunnlaugur Björnsson fyrrverandi rannsóknarprófessor við Háskóla Íslands. Ævar Örn talaði við hann. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Rekstur OR, leiðtogafundur í Kína og för Voyager út í óravíddir alheimsins

Í bréfi sem Hildur Björnsdóttir, borgarstjóri sendi stjórnarformanni Orkuveitu Reykjavíkur 4. nóvember sagði hún blasa við að svigrúm væri til hagræðingar í rekstri Orkuveitunnar og rekstrarkostnaður Orkuveitunnar aukist um 62% fræa 2022 til 2025. Forstjórinn, Sævar Freyr Þráinsson, kom í Spegilinn til að ræða málið við Rúnar Pálmason. Fundur forseta Bandaríkjanna, Kína og Rússlands í kínversku borginn Shenzen stóð í einn og hálfan tíma í morgun og eftir hann kepptust Donald Trump, Xi Jinpeng og Vladimir Pútín um að segja að hann hefði verið sögulegur, jákvæður og borið ríkulegan árangur. Varla er þó hægt að segja að árangurinn sé mjög áþreifanlegur utan þess að fundurinn var haldinn. Anna Kristín Jónsdóttir fer yfir málið. Þau tímamót urðu í gærmorgun að bandaríska geimkönnunarfarið Voyager 1, sem skotið var á loft haustið 1977, var komið í 25 milljarða, 902 milljónir 68 þúsund 356 kílómetra fjarlægð frá Jörðu - eða eins ljósdags fjarlægð. Þessu fagna stjarneðlisfræðingar um veröld víða, þar á meðal Gunnlaugur Björnsson fyrrverandi rannsóknarprófessor við Háskóla Íslands. Ævar Örn talaði við hann. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Útvistun flóttafólks og örlaga þeirra, námsmat á tímum gervigreindar

Fimm Evrópusambandsríki hafa náð samkomulagi við yfirvöld í Rúanda um að taka við fólki sem leitað hefur hælis í ríkjunum fimm og verið endanlega synjað um það. Þetta eru Þýskaland, Austurríki, Holland, Grikkland og Danmörk, sem hefur beitt sér fyrir þessu um árabil en orðið lítið ágengt, þar til nú. Þessum áformum hefur verið fagnað en þau hafa líka verið fordæmd. Ævar Örn Jósepsson talar við Önnu Lúðvíksdóttur framkvæmdastjóra Íslandsdeildar Amnesty International, en Amnesty er á meðal 47 alþjóðasamtaka sem mótmæla þessu harðlega. Háskólar víða um heim hafa brugðist við framförum í gervigreind – og hættunni af því að hún sé notuð til að svindla - með ýmsum hætti – ekki síst með því að breyta námsmati. Ritgerðir, heimadæmi og annað slíkt hafa vikið fyrir munnlegum prófum og lokaprófum sem tekin eru í lokuðu umhverfi. Rúnar Pálmason tók stöðuna hjá stóru íslensku háskólunum, nú þegar lokapróf annarinnar eru ýmist hafin eða á næsta leiti, og ræðir við Margréti Sigrúnu Sigurðardóttur hjá HÍ og Bryndísi Björk Ásgeirsdóttur hjá HR. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Þungt regluverk, Silfrastaðakirkja og brottrekstur Nvidia-forstjóra

Samtök Iðnaðarins og framáfólk í þeirra röðum er á einu máli um að íslenskt regluverk sé of þungt í vöfum. Framkvæmdastjóri samtakanna segir það sláandi hversu stór hluti stjórnenda iðnfyrirtækja hefur lent í flækjum vegna regluverks, úskýrra reglna eða hægrar afgreiðslu stjjórnsýslunnar á erindum þeirra. Rúnar Pálmason fjallar um málið. Það kostaði mikla vinnu og enn meiri þolinmæði að afla fjár til að koma hinni 130 ára Silfrastaðakirkju í gott horf. Það er ekki síst fyrir þolgæði og ákveðni Maríu Jóhannsdóttur, bónda í Kúskerpi í Skagafirði og formanns sóknarnefndar Silfrastaðakirkju að það tókst, og nú stendur kirkjan aftur á sínum stað, eins og ný. Ágúst Guðmundsson ræddi við Maríu og Björn Friðrik Svavarsson. Jensen Huang forstjóri tæknirisans Nvidia hætti störfum síðdegis eftir mikið fár sem tengist einkalífi hans, framhjáhaldi og ástarsamböndum bæði við konu sem er sökuð um að njósna fyrir Kína og við starfsmann fyrirtækisins. Anna Kristín Jónasdóttir skoðar málið. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Mark Eldred.

Síld, verðtrygging og sigurbogi

Það má segja að vertíðarskil séu hjá íslenska síldveiðiflotanum þessa dagana, en veiðum úr norsk-íslenska síldarstofninum fer að ljúka og þá hefjast veiðar á íslenskri sumargotssíld. Fjármálaráðherra stefnir á að leggja fram frumvarp sem takmarkar lánstíma verðtryggðra íbúðalána við 25 ár en nú er hægt að fá slíkt lán til allt að 40 ára. Sitt sýnist hverjum um þau áform. Arionbanki er styttingu hliðhollur en lífeyrissjóðir ekki. Rætt við Þóreyju S. Þórðardóttur, framkvæmdastjóra Landssambands lífeyrissjóða og Má Wolfgang Mixa prófessor. Donald Trump forseta Bandaríkjanna er umhugað um arfleifð og áþreifanleg marki um forsetatíð sína. Meðal annars vill hann reisa mikinn sigurboga í Washington en það er umdeilt.

Úrslit þingkosninga í Bandaríkjunum, varnir gegn skipulagðri brotastarfsemi

Demókratar náðu meirihluta bæði í öldungadeild og fulltrúadeild bandaríska þingsins í kosningum í gær. Það er algengt að flokkur sitjandi forseta tapi þingmeirihluta í kosningum á miðri setu hans en þessar niðurstöður og stærð sveiflunnar koma engu að síður á óvart. Kosningarnar snerust mikið um Donald Trump forseta, eins og hann lagði í raun upp með, en það kom á endanum niður á flokksbræðrum hans í Repúblikanaflokknum. Anna Kristín Jónsdóttir ræddi við Sverri Steinsson, doktor í stjórnmálafræði og kennara við Torontoháskóla. Stefán Sveinsson aðstoðaryfirlögregluþjónn í lögreglunni á Suðurnesjum, er einn höfunda nýrrar löggæsluáætlunar til næstu fimm ára. Rætt var við hann um þörfina á því að fjölga lögreglumönnum um tvö hundruð á næstu árum, hlutverk lögreglu til að takast á við fjölþáttaógnir og áherslu á þjóðaröryggi. Ævar Örn Jósepsson ræddi við hann. Umsjón: Rúnar Pálmason Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Úrslit þingkosninga í Bandaríkjunum, varnir gegn skipulagðri brotastarfsemi

Demókratar náðu meirihluta bæði í öldungadeild og fulltrúadeild bandaríska þingsins í kosningum í gær. Það er algengt að flokkur sitjandi forseta tapi þingmeirihluta í kosningum á miðri setu hans en þessar niðurstöður og stærð sveiflunnar koma engu að síður á óvart. Kosningarnar snerust mikið um Donald Trump forseta, eins og hann lagði í raun upp með, en það kom á endanum niður á flokksbræðrum hans í Repúblikanaflokknum. Anna Kristín Jónsdóttir ræddi við Sverri Steinsson, doktor í stjórnmálafræði og kennara við Torontoháskóla. Stefán Sveinsson aðstoðaryfirlögregluþjónn í lögreglunni á Suðurnesjum, er einn höfunda nýrrar löggæsluáætlunar til næstu fimm ára. Rætt var við hann um þörfina á því að fjölga lögreglumönnum um tvö hundruð á næstu árum, hlutverk lögreglu til að takast á við fjölþáttaógnir og áherslu á þjóðaröryggi. Ævar Örn Jósepsson ræddi við hann. Umsjón: Rúnar Pálmason Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Fylgi flokka og skipulögð brotastarfsemi

Fylgi flestra flokka er á svipuðum nótum í nýjasta Þjóðarpúlsi Gallups og var í síðustu könnun en Miðflokkurinn bætir mestu við sig, tveimur prósentum milli kannana, fær rúm 17% og er þriðji stærsti flokkurinn. Samfylkingin sem er stærst með 29%, tapar um prósenti milli kannana, Sjálfstæðisflokkurinn stendur nánast í stað með 25% og fylgi annarra flokka breytist líka lítið sem ekkert, Anna Kristín Jónsdóttir fékk Viktor Orra Valgarðsson doktor í stjórnmálafræði til að rýna í stöðuna. Skipulögð brotastarfsemi þar sem erlend glæpagengi koma mjög við sögu er fyrirferðarmikil í löggæsluáætlun til næstu fimm ára, sem dómsmálaráðuneytið birti í liðinni viku. Stefán Sveinsson aðstoðaryfirlögregluþjónn hjá lögreglustjóranum á Suðurnesjum er sérfróður um þennan málaflokk. Hann segir umfang þessarar brotastarfsemi mikla, hér sem annars staðar, en skipulögð glæpastarfsemi er talin einhver mesta ógn sem steðjar að vestrænum samfélögum. Ævar Örn Jósepsson talar við hann. Umsjón: Ævar Örn Jósepsson Tæknimaður: Kári Guðmundsson

Þér gæti líka líkað...