Gímaldið

Gímaldið

PólitíkSamfélagiðMálefni

Hlaðvarp Gímaldsins 🧡 Gímaldið er fréttatengdur fjölmiðill í áskrift. Við birtum greiningar og fréttaskýringar og gefum út þætti um samfélag, stjórnmál og menningu. Vertu með okkur í að lýsa upp samfélagið. Þú getur gerst áskrifandi hér: https://gimaldid.is/askrift/

Margrét Bjarnadóttir: Að hlæja í gegnum harminn

Bókin Varkár eftir Margréti Bjarnadóttur er án efa talin vera svarti hesturinn í jólabókaflóðinu í ár. Í bókinni skrifar Margrét um þrána eftir því að eignast barn og sársaukann sem því fylgir þegar það gengur ekki eftir en hún veltir líka fyrir sér tilgangi lífsins og öðrum atriðum sem við öll tengjum við með ljóðrænum og ekki síst húmorískum hætti.  Bókin er ein af þeim fyrstu sem kom út í haust og ekki stóð á viðtökum. Hún seldist upp á einum mánuði og fékk glimrandi viðtökur frá lesendum og gagnrýnendum. Þetta er fyrsta skáldverk Margrétar eða skáldævisaga eins og hún myndi kallast en áður hefur hún  gefið út bækurnar Orðið á götunni og Líf mitt, til dæmis (dagbækurnar 1998-2002).  Í þættinum ræðir Helga Arnardóttir við Margréti meðal annars um nýju bókina og óvænta velgegni hennar, áskoranir við að reyna að eignast barn, áföll, líðan og upplifun okkar þegar hlutirnar ganga ekki upp, húmorískar skilgreiningar á því hvað sé að vera varkár og feril hennar sem sviðslistamaður, danshöfundur og leikkona.   Margréti er margt til lista lagt enda er hún danshöfundur að mennt, hefur starfað sem sviðslistamaður og meðal annars leikið stórt hlutverk í kvikmynd Baltasars Kormáks Eiðnum fyrir tíu árum. Bókin Varkár var upphaflega útskriftarverkefni hennar í meistaranámi í ritlist við háskóla Íslands og naut hún leiðsagnar Auðar Övu Ólafsdóttur rithöfundar sem hvatti hana til að fá verkið útgefið.

Heimilislausar konur og ofbeldið sem þær eru beittar

Heimilisleysi kvenna er að mörgu leyti ósýnilegt. Þær gista hjá vinum og ættingjum, flakka á milli sófa, upplifa jafnvel ofbeldi á þeim stöðum þar sem þær fá þak yfir höfuðið og birtast sjaldan í opinberum tölum. Enginn veit hversu margir eru heimilislausir á Íslandi og hér er hvorki til lögbundin skilgreining á heimilisleysi né landsstefna. Erla Hlynsdóttir ræðir við Kristínu Pálsdóttur, framkvæmdastjóra Rótarinnar, og Kristínu Hjálmarsdóttur, sérfræðing hjá RIKK, en þær eru verkefnisstjórar INTERACT á Íslandi, Evrópuverkefnis sex landa sem miðar að því að bæta þjónustu við heimilislausar konur.  Meðal þess sem rætt er um: Falið heimilisleysi: Tengsl heimilisleysis kvenna við ofbeldi og fátækt, og evrópska ETHOS-flokkunin, en samkvæmt henni teljast konur sem búa við ofbeldi heimilislausar Skortur á gögnum: Hagstofan byggir á lögheimilisskráningu, Landspítalinn skráir ekki heimilisleysi og opinberar tölur eru ekki alltaf kyngreindar Ástæður þess að heimilislausar konur leita ekki til lögreglu eftir ofbeldi er meðal annars ótti við að gerandinn hefni sín, ótti við barnavernd og það að neysluskammtar eru enn ólöglegir Ekkert kvennaathvarf er fyrir konur sem nota vímuefni, og Ísland hefur fengið athugasemdir vegna þess frá eftirlitsnefnd Istanbúlsamningsins Konukot: Konum sem leita þangað hefur fækkað, úr um hundrað á ári niður í 73 í fyrra, og viðmælendur þakka það átaki Reykjavíkurborgar í að koma konum í húsnæði Húsnæði fyrst og kynjanálgun í málefnum heimilislausra, þar sem viðmælendur segja Ísland standa framarlega í Evrópu INTERACT:  Í gegnum verkefnið var stofnaður fyrsti þverfaglegi samráðsvettvangurinn um málefni heimilislausra á Íslandi  Viðmælendur: Kristín Pálsdóttir og Kristín Hjálmarsdóttir Umsjón: Erla Hlynsdóttir Gímaldið er áskriftarmiðill. Þú getur gerst áskrifandi á gimaldid.is/askrift eða lagt til frjálst framlag.

Flokkaflakk, fjárlög og „man flu“ á Alþingi

Ingvar Þóroddsson yfirgaf Viðreisn í vikunni og gekk til liðs við Sjálfstæðisflokkinn. Hann er þriðji þingmaðurinn sem yfirgefur flokk sinn eða þingflokk í stjórnarmeirihlutanum á fáum mánuðum, en sá eini sem gengur til liðs við stjórnarandstöðuflokk. Eyrún Magnúsdóttir og Aðalheiður Ámundadóttir fara yfir flokkaskiptin og hvað þau þýða fyrir ríkisstjórnina og Viðreisn. Í þættinum: 25 þingmenn hafa yfirgefið flokk á miðju kjörtímabili á þessari öld, um einn á ári að meðaltali. 21 karl og 4 konur Hvað greinir liðhlaup Ingvars frá flokkaskiptunum vorið 2011, þegar tekist var á um ESB og Icesave? Fjárlögin sem prófsteinn á stjórnarsamstarf og agi Sjálfstæðisflokksins Af hverju hefur enginn hlaupist undan merkjum í Samfylkingunni? Staða ríkisstjórnarinnar og vandinn innan Viðreisnar Í upphafi þáttar má heyra upptöku frá Alþingi  Gímaldið er áskriftarmiðill. Þú getur gerst áskrifandi á gimaldid.is/askrift eða lagt til frjálst framlag.

Formaður Afstöðu: Hræðsluáróður og stefnuleysi í fangelsismálum

Nýtt fangelsi á Stóra-Hrauni á að kosta 28,9 milljarða króna, meira en fjórfalt það sem áætlað var árið 2023. Fyrsta skóflustungan var tekin á dögunum og fullbyggt á fangelsið að rúma 128 fanga. Formaður Afstöðu segir fangelsið byggt á röngu mati á þörfinni og sakar greiningardeild ríkislögreglustjóra um hræðsluáróður. En hvað þarf til að fangelsisvist skili raunverulegri betrun? Erla Hlynsdóttir ræðir við Guðmund Inga Þóroddsson, formann Afstöðu. Meðal þess sem rætt er um: Stóra-Hraun: Fangelsið er hannað með 120–128 öryggisrýmum, þótt ekkert slíkt rými sé til í dag. Guðmundur Ingi telur að kostnaðurinn eigi eftir að hækka enn frekar. Hann óttast að þá verði skorið niður í verkefninu, að það sem á að nýtast föngum til endurhæfingar verði tekið út og að bara skelin verði eftir.  Hræðsluáróður: Guðmundur Ingi kallar greiningardeild ríkislögreglustjóra áróðurs- og markaðsdeild. Hann segir hana koma fram með hræðsluáróður á hverju hausti þegar fjárlög eru í vinnslu, og að nú séu það sögur af leigumorðingjum og miðstýrðum gengjum. Hann segir engin slík gengi til á Íslandi.  Fangelsin sem geymslur: Guðmundur Ingi segir enga stefnu ríkja í fangelsismálum og vill að forsætisráðuneytið stýri málaflokknum. Hvað Íslendingar geta lært af Norðmönnum og Kerava-fangelsinu í Finnlandi Heimsóknir barna til foreldra í fangelsi og aðstandendur fanga, sem eru nú um helmingur þeirra sem leita til Afstöðu Brúin – Citizenship Iceland: Afstaða undirbýr, í samstarfi við Yale School of Medicine, íslenska útgáfu af úrræði sem skólinn hefur þróað og hefur verið notað í nokkrum löndum. Til stendur að kynna það fyrir stjórnvöldum, væntanlega í byrjun næsta árs.  Sex mánaða eftirfylgni gæti þannig orðið þriðji kostur dómara, á milli sektargreiðslu og fangelsisvistar. Ferð Guðmundar Inga til Úkraínu. Viðmælandi: Guðmundur Ingi Þóroddsson Umsjón: Erla Hlynsdóttir Gímaldið er áskriftarmiðill. Þú getur gerst áskrifandi á gimaldid.is/askrift eða lagt til frjálst framlag.

Hver er að biðja um allar þessar verslanir og lengda afgreiðslutíma?

Matarverð heldur áfram að hækka þrátt fyrir boðaðar lækkanir matvörurisanna. Dagvöruvísitalan hækkaði um 0,33% frá ágúst til október, mest í Bónus eða um 0,49%, og skýrist hækkunin einkum af kjöti og mjólkurvörum. Hagar og Nettó boðuðu tveggja prósenta lækkanir og Krónan frysti verð á 647 vörum til áramóta, en dramatískar lækkanir hafa ekki orðið. Matvörur hér eru þær dýrustu af 27 Evrópulöndum samkvæmt Eurostat. Með 8% stýrivexti og 5,9% verðbólgu má búast við áframhaldani hækkunum eftir áramót. Helga Arnardóttir fjallar um matarverð og ræðir við Bjarka Stein Benjamínsson verkefnastjóra verðlagseftirlits ASÍ. Prís er ennþá með lægsta vöruverðið samkvæmt nýjustu úttekt verðlagseftirlits ASÍ.  Af fjórum lágvöruverðsverslunum á markaði, kemur Bónus á eftir Prís, Krónan fylgir þar næst  á eftir og Nettó er með hæsta verðið. Tekið skal fram að Prís og Nettó eru í eigu sama félags, Samkaupa.  Hvað er raunverulega að halda matarverði svona háu og af hverju geta matvörurisarnir ekki gengið lengra í verðlækkunum?  Mögulega eru fjöldi verslana og lengdur afgreiðslutími að hafa áhrif á hærra vöruverð.  Gímaldið er áskriftarmiðill. Þú getur gerst áskrifandi á gimaldid.is/askrift eða lagt til frjálst framlag.

Sigurður Ingi: „Þetta fór fram hjá mér og fram hjá þinginu“

Í þessum þætti er sögð saga lagaákvæðis sem fór undir radarinn á þinginu og varð að lögum án þess að neinn yrði þess var, hvorki ráðherrann sem lagði það fram né þingheimur sem gerði það að lögum. Ákvæðið er rót þess storms sem nú ríkir um stjórn Landsvirkjunar en með því var gerð breyting á því hvernig skipað er í stjórnir stærstu ríkisfyrirtækja landsins. Í þættinum er einnig rætt við ráðherrann fyrrverandi, Sigurð Inga Jóhannsson. Þátturinn byggir á ítarlegri fréttaskýringu um málið sem birt er á vef Gímaldsins fyrir áskrifendur. Viðmælandi: Sigurður Ingi Jóhannsson Brot úr þingræðum: Guðmundur Ari Sigurjónsson, Kristrún Frostadóttir Umsjón þáttar: Aðalheiður Ámundadóttir Gímaldið er áskriftarmiðill. Þú getur gerst áskrifandi á gimaldid.is/askrift eða lagt til frjálst framlag.

Hallgrímur Helgason: Ónæmur fyrir hakkavélinni

Hallgrímur Helgason rithöfundur hefur átt gott ár erlendis og er orðin stórstjarna í Noregi með sextíu kílóa þríleikinn sinn. Hann hefur verið lengst allra höfunda á topp tíu metsölulistum þar í landi allt frá því í byrjun þessa árs. Hann segist aldrei hafa búist við þessum viðtökum en hann hafi alltaf dreymt um að loka hringnum með útgáfu þríleiksins í Noregi einkum í ljósi þess hversu mikið er fjallað um samskipti Norðmanna og Íslendinga í bókunum.  Þrátt fyrir miklar annir og veru erlendis vegna kynningarstarfs náði hann engu að síður að skrifa sína nýjustu bók fyrir jólin sem ber þann óvenjulega titil ENGINN DEYR Í IKEA. Þetta er samtímasaga um Alvar,  eldri föður sem lokast inni í IKEA með þriggja ára dóttur sinni yfir nótt og eftir það breytist heimurinn í einhvers konar and -veruleika eins og sögupersónan lýsir sjálf. Bókin er reyfarakennd táknsaga um samtímann, helskrun, ofbeldi, valdasýki stórfyrirtækjanna og doðann sem við finnum öll fyrir í vímukenndu stjórnlausu skruni og stingum höfðinu í sandinn þegar við horfum á stríðsátök, sveltandi fólk og börn í sárri neyð í gegnum litla símtækið okkar. Helga Arnardóttir ræddi við Hallgrím meðal annars um nýju bókina, þríleikinn og ævintýrið í Noregi, hakkavélina í athugasemdakerfinu, einsleitt fjölmiðlaumhverfi hér á landi og föðurhlutverkið en Hallgrímur sem er 67 ára á fjögur börn af ólíkum kynslóðum það elsta er 42 ára og yngsta er 8 ára. Skáldsögurnar Sextíu kíló af sólskini og kjaftshöggum komu báðar út í Noregi á þessu ári og hafa verið á topp tíu metsölulistanum frá því í byrjun janúar.  30 ára eru frá því skáldsaga Hallgríms 101 Reykjavík kom út og í tilefni af vinsældum hans í Noregi verða hún og aðrar eldri bækur hans endurútgefnar þar í landi.  Vinsældir Hallgríms hafa haft áhrif á sölu bókanna út um allan heim og hefur rétturinn af þeim verið seldur til tíu svæða þar á meðal Bandaríkjanna.   Ný bók Hallgríms Enginn deyr í IKEA sem kemur út fyrir þessi jól er táknræn samtímasaga sem fjallar um Alvar,  eldri föður sem lokast inni í IKEA með þriggja ára dóttur sinni yfir nótt og eftir það breytist söguheimurinn í einhvers konar and-veruleika.

Hetjur kosninganæturinnar og síðustu tvö ár Trumps

Demókratar stýra senn báðum deildum Bandaríkjaþings eftir sigur í þingkosningunum 3. nóvember. Sigurinn var mun stærri en spáð hafði verið og repúblikanar eru í sárum. Hvað þýðir þetta fyrir síðustu tvö ár Donalds Trump í embætti, og breytir það einhverju hérna megin við Atlantshafið? Eyrún Magnúsdóttir ræðir við Karen Kjartansdóttur um niðurstöðurnar, hetjur kosninganæturinnar og stöðu Trumps. Aðalheiður Ámundadóttir fer yfir hvað demókratar geta gert með nýfenginn meirihluta á meðan repúblikani situr í Hvíta húsinu. Meðal þess sem rætt er um: Bláa bylgjan: Af hverju vanmátu kannanir sigur demókrata og hvers vegna skiluðu kjósendur repúblikana sér illa á kjörstað? Abdul El-Sayed, nýr öldungadeildarþingmaður Michigan og fyrsti múslíminn í öldungadeildinni, og baráttumál hans: „Money out of politics, money into your pocket, Medicare for all“ James Talarico, sem sigraði Ken Paxton í Texas þrátt fyrir milljónir Elons Musk Peningar í pólitík og hvers vegna þeir dugðu ekki í þetta sinn Rannsóknarvald þingsins, embættismissismál og neitunarvald forsetans: Hvað geta demókratar raunverulega gert? Innbyrðis átök milli vinstri arms Demókrataflokksins og flokksforystunnar Stríðið í Íran og hvort það skýri ósigur repúblikana Framtíð MAGA-hreyfingarinnar og hverjum repúblikanar kenna um Möguleg forsetaefni fyrir 2028: Jon Ossoff, J.D. Vance, Marco Rubio, og hvers vegna Zohran Mamdani getur ekki orðið forseti Hvaða áhrif niðurstöðurnar gætu haft á Evrópu og Ísland Viðmælandi: Karen Kjartansdóttir Innslag: Aðalheiður Ámundadóttir Umsjón: Eyrún Magnúsdóttir Gímaldið er áskriftarmiðill. Þú getur gerst áskrifandi á gimaldid.is/askrift eða lagt til frjálst framlag.

Demókratarnir sem geta breytt öllu

Þingkosningar standa fyrir dyrum í Bandaríkjunum. Úrslit þeirra munu ráða miklu um valdsvið Donalds Trump á síðari hluta kjörtímabils hans. Stríðsrekstur forsetans og tollastefna hefur komið verst niður í fylkjum sem venjulega styðja Repúblikana og í mörgum þeirra ríkir nú mikil spenna. Líklegt er talið að Demókratar gætu náð yfirhöndinni í báðum deildum Bandaríkjaþings. Eyrún Magnúsdóttir ræðir við Aðalheiði Ámundadóttur um þýðingu kosninganna, hvað brennur helst á kjósendum og í hvaða fylkjum baráttan um öldungadeildina gæti ráðist. Óvinsælir ráðherrar gætu átt embættismissi yfir höfði sér vinni demókratar meirihluta í þinginu. Tapi Repúblikanar þinginu gæti áhersla forsetans á utanríkismál stóraukist. Hækkað verð á olíu og áburði bítur í helstu vígjum Repúblikana og gagnaver eru orðin kosningamál. Demókrati sem tapaði forkosningum í Michigan lýsir stuðningi við Repúblikana. Hófsemdarframbjóðandinn Jon Ossoff slær í gegn og er orðaður við forsetaframboð eftir óvænt flug í Georgíu. Forsetinn gagnrýnir útlit og klæðaburð eigin frambjóðanda í Texas en dáist að líkamsvexti flokksbróður síns í Ohio. Læknir sem stóð í málaferlum við 700 sjúklinga mætir presti í Kansas. Tveir Dan Sullivan eru á kjörseðlinum í Alaska. Systir Lindsey Graham berst fyrir sæti bróður síns í Suður-Karólínu. Norður-Karólína er líklegust til að falla til Demókrata. Fjallað er um kosningabaráttuna og hvað er í húfi í tveimur greinum á vef Gímaldsins.  Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er að gerast áskrifandi að Gímaldinu og styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja til frjálst framlag.

Fjölmiðill verður ekki til úr engu

Gímaldið er eins árs. Á þessum tíma hafa komið út 100 hlaðvarpsþættir, mörg hundruð greinar og bókarkaflar, og nú kemur fréttabréf alla virka morgna. Eyrún Magnúsdóttir, Aðalheiður Ámundadóttir, Erla Hlynsdóttir og Helga Arnardóttir líta yfir fyrsta árið og ræða hvaða skref Gímaldið tekur næst. Í þættinum: Erla rifjar upp mál starfsmanns Útlendingastofnunar sem birti trúnaðarupplýsingar um umsækjendur um vernd á Instagram, og fjallar um au pair-kerfið og frumvarp dómsmálaráðherra. Helga segir frá umfjöllun sinni um matarverð og verðtryggð lán og hvað er fram undan í neytendamálum, meðal annars samkeppni í eldsneytissölu. Aðalheiður ræðir krísu hefðbundinna stjórnmálaflokka á Íslandi og í Evrópu og hvað kom henni mest á óvart á árinu. Eyrún ræðir um hægfréttir, mikilvægi áskrifta fyrir fjölmiðla og eitrað samband fjölmiðla og samfélagsmiðla. Þátturinn er opinn en við bendum á að hægt er að gerast áskrifandi að Gímaldinu og styðja þannig við frekari þáttagerð og viðleitni fjölmiðilsins til að lýsa upp samfélagið. Það er einnig hægt að leggja til frjálst framlag.

Þér gæti líka líkað...